قطره میخچه اسید سالیسیلیک

سالیسیلیک اسید کامپاند یک ماده کراتولیتیک (لایه‌بردار) است که باعث ریزش لایه بیرونی پوست می‌شود. سالیسیلیک اسید در درمان آکنه، شوره سر، سبوره یا پسوریازیس و برای از بین بردن میخچه، پینه و زگیل استفاده می‌شود. در صورت حساسیت به اسید سالیسیلیک نباید از آن استفاده کنید.

درمان زگیل های پوستی

• اسید سالیسیلیک به عنوان یک عامل کراتولیتیک قوی شناخته می شود و برای درمان زگیل های معمولی و کف پا تایید شده است. در بالین غلظت های 17 تا 40 درصد به صورت موضعی تجویز می شود تا با تخریب تدریجی بافت هیپرکراتوتیک و تحریک سیستم ایمنی موضعی ویروس را از بین ببرد.

آکنه ولگاریس

• این دارو در غلظت های 0.5 تا 2 درصد برای درمان آکنه های خفیف تا متوسط کاربرد دارد. مکانیسم بالینی آن شامل نفوذ به فولیکول های چربی کمدولیز لایه برداری ملایم و اثرات ضد التهابی است که از انسداد منافذ جلوگیری می کند.

پسوریازیس و درماتیت سبورئیک

• در این بیماری ها از این اسید برای کاهش پوسته ریزی و نازک کردن پلاک های ضخیم استفاده می شود. در عمل این دارو اغلب پیش از کورتیکواستروئیدهای موضعی استفاده می شود تا نفوذ و اثربخشی آن ها را به میزان قابل توجهی افزایش دهد.

میخچه و پینه

• غلظت های بالای این اسید برای لایه برداری و حذف بافت های ضخیم شده و دردناک کف پا و دست کاربرد قطعی دارد.

موارد مصرف خارج از برچسب

ملاسما و تیرگی های پس از التهاب

• در کلینیک های پوست از محلول های دارای غلظت 20 تا 30 درصد این دارو به عنوان لایه بردار شیمیایی سطحی استفاده می شود. این روش با تسریع گردش سلولی اپیدرم به پراکنده شدن ملانین و روشن شدن لک ها کمک می کند.

کراتوز پیلاریس

• برای رفع حالت زبری و انسداد فولیکولی در نواحی بازو و ران تجویز می شود. خاصیت کراتولیتیک آن باعث نرم شدن پوست و کاهش نمای پوست مرغی می گردد.

پیری پوست ناشی از نور خورشید

• لایه برداری دوره ای با این اسید می تواند به بهبود خطوط ظریف بافت سطحی و یکنواختی رنگ پوست در بیماران دچار آسیب های نوری کمک کند. این روش به ویژه در افراد با تیپ های پوستی تیره تر به دلیل خطر کمتر تغییرات رنگدانه ای نسبت به سایر اسیدها محبوبیت بالایی دارد.

مکانیسم اثر اسید سالیسیلیک

اسید سالیسیلیک یک اسید آلی و چربی دوست است که به دلیل ساختار شیمیایی خاص خود توانایی بالایی در نفوذ به لایه های شاخی پوست و فولیکول های چربی دارد. مکانیسم های اصلی این دارو شامل موارد زیر است:

اثر کراتولیتیک و لایه بردار

• این دارو با مداخله در اتصالات بین سلولی و حل کردن سیمان بین سلولی در لایه شاخی اپیدرم باعث کاهش چسبندگی سلول های مرده می شود. این فرایند منجر به تسریع پوسته ریزی و نازک شدن لایه های ضخیم و هیپرکراتوتیک پوست می گردد.

اثر کمدولیتیک

• به دلیل خاصیت چربی دوستی این اسید به راحتی به داخل واحد های پیلوسباسه نفوذ کرده و با تجزیه چربی ها و سلول های مرده تجمع یافته انسداد منافذ را برطرف می کند. این ویژگی در درمان آکنه بسیار حیاتی است.

اثر ضد التهابی

• این دارو با مهار آنزیم سیکلواکسیژناز و کاهش تولید پروستاگلاندین ها در ناحیه موضعی باعث کاهش قرمزی تورم و التهاب در ضایعات پوستی می شود.

اثر ضد میکروبی خفیف

• این دارو با کاهش سطح اسیدیته پوست شرایط محیطی را برای تکثیر باکتری ها و قارچ ها نامساعد می کند که به روند بهبودی عفونت های ثانویه خفیف کمک می نماید.

فارماکوکینتیک اسید سالیسیلیک

جذب

• میزان جذب سیستمیک دارو از طریق پوست به عوامل متعددی از جمله غلظت دارو نوع پایه پماد یا محلول وسعت سطح تحت درمان وضعیت سد دفاعی پوست و استفاده از پانسمان های بسته بستگی دارد. استفاده از دارو روی پوست آسیب دیده ملتهب یا در کودکان می تواند جذب سیستمیک را به شدت افزایش داده و خطر مسمومیت بالینی ایجاد کند.

توزیع

• در صورتی که دارو جذب سیستمیک شود به سرعت در مایعات خارج سلولی و بافت های بدن توزیع می گردد. میزان اتصال این دارو به پروتئین های پلاسما به ویژه آلبومین بین 50 تا 90 درصد متغیر است. این دارو توانایی عبور از سد جفتی را نیز دارد.

متابولیسم

• داروی جذب شده عمدتا در کبد متابولیزه می شود. مسیرهای اصلی متابولیک شامل ترکیب شدن با گلیسین برای تشکیل اسید سالیسیلوریک و ترکیب با اسید گلوکورونیک است. این مسیرهای آنزیمی کبدی ظرفیت محدودی دارند و به سرعت اشباع می شوند.

دفع

• دفع دارو عمدتا از طریق کلیه ها انجام می گیرد. بخشی از دارو به صورت تغییر نیافته و بخش عمده آن به شکل متابولیت های کبدی در ادرار ترشح می شود. نیمه عمر دارو در جریان خون در مقادیر کم جذب شده حدود 2 تا 3 ساعت است اما در صورت جذب مقادیر بالا و اشباع آنزیم های کبدی این نیمه عمر می تواند تا 30 ساعت نیز افزایش یابد. سرعت دفع کلیوی به شدت وابسته به اسیدیته ادرار است و قلیایی کردن ادرار می تواند دفع دارو را به میزان قابل توجهی تسریع کند.

  موارد منع مصرف و احتیاط های ویژه در بیماری ها
  تجویز این دارو در بیماران دارای شرایط زمینه ای زیر با خطرات جدی همراه است و باید با احتیاط فراوان یا به طور کامل قطع شود:

  بیماران مبتلا به دیابت

  • استفاده از این دارو در بیماران دیابتی به خصوص در نواحی انتهای اندام ها مانند پاها اکیدا ممنوع است. به دلیل وجود نوروپاتی محیطی و کاهش خون رسانی در این بیماران استفاده از عوامل لایه بردار می تواند منجر به ایجاد زخم های عمیق بافت مردگی و عفونت های شدید شود که روند بهبودی بسیار کندی خواهند داشت.

  بیماری های عروق محیطی

  • در بیمارانی که دچار اختلالات گردش خون و تنگی عروق محیطی هستند استفاده از این اسید به دلیل کاهش توانایی بافت برای ترمیم پس از آسیب شیمیایی می تواند آسیب های جبران ناپذیری به پوست و بافت های زیرین وارد کند.

  نارسایی کلیوی و کبدی

  • با توجه به این که دفع سالیسیلات ها عمدتا از طریق کلیه ها و متابولیسم آن ها در کبد انجام می شود استفاده از غلظت های بالا یا پوشش دادن سطوح وسیعی از پوست در این بیماران می تواند خطر تجمع دارو و مسمومیت سیستمیک با سالیسیلات را به شدت افزایش دهد.

  التهاب عفونت یا آسیب های باز پوستی

  • استفاده روی پوست ملتهب دارای عفونت فعال یا زخم های باز باعث افزایش شدید جذب سیستمیک دارو می شود. این امر خطر بروز مسمومیت را بالا برده و همچنین باعث تشدید التهاب و تاخیر در روند ترمیم بافت آسیب دیده می گردد.

  حساسیت مفرط

  • در بیمارانی که سابقه حساسیت شدید به سالیسیلات ها یا سایر دارو های ضد التهاب غیر استروئیدی دارند مصرف این دارو ممنوع است و می تواند واکنش های شدید حساسیتی ایجاد کند.

  موارد منع مصرف در دوران بارداری و شیردهی

  مصرف این دارو در دوران بارداری و شیردهی نیازمند ارزیابی دقیق خطر در برابر منفعت است:

  دوران بارداری

  • استفاده موضعی در نواحی کوچک و محدود با غلظت های پایین تر از 2 درصد معمولا کم خطر در نظر گرفته می شود. با این حال استفاده از غلظت های بالا استفاده روی سطوح وسیع بدن و یا استفاده از پانسمان های بسته به دلیل خطر جذب سیستمیک بالا و امکان عبور دارو از جفت کاملا ممنوع است. مسمومیت سیستمیک می تواند منجر به عوارض جدی برای جنین از جمله بسته شدن زودرس مجرای شریانی شود.

  دوران شیردهی

  • هرچند جذب سیستمیک در مقادیر کم بعید است که مقادیر قابل توجهی از دارو را وارد شیر مادر کند اما استفاده از این دارو در نواحی قفسه سینه پستان ها و هر ناحیه ای که ممکن است در تماس مستقیم با دهان یا پوست نوزاد قرار گیرد اکیدا ممنوع است تا از بلع تصادفی یا جذب پوستی توسط شیرخوار جلوگیری شود.

  موارد منع مصرف در کودکان و اطفال

  پوست کودکان به دلیل ضخامت کمتر و نسبت بالای سطح بدن به وزن توانایی بسیار بیشتری برای جذب دارو های موضعی دارد که این امر خطرات زیر را به دنبال دارد:

  کودکان زیر 2 سال

  • استفاده از این دارو در نوزادان و کودکان خردسال به دلیل خطر بسیار بالای جذب سیستمیک و مسمومیت با سالیسیلات ها اکیدا ممنوع است. مسمومیت در این گروه سنی می تواند با علائم تنفسی اختلالات متابولیک و درگیری سیستم عصبی مرکزی بروز کند.

  خطر سندرم ری در کودکان و نوجوانان

  • در کودکان و نوجوانانی که مبتلا به عفونت های ویروسی فعال مانند آبله مرغان یا آنفلوانزا هستند و یا در دوره نقاهت این بیماری ها قرار دارند استفاده از ترکیبات حاوی سالیسیلات به دلیل خطر بروز سندرم ری که یک عارضه عصبی و کبدی بسیار کشنده و خطرناک است ممنوع می باشد. اگرچه این خطر بیشتر با مصرف خوراکی مرتبط است اما جذب سیستمیک از طریق پوست نیز از نظر تئوری می تواند این خطر را ایجاد کند.